Czas pracy, bez względu na branżę prowadzonego biznesu, podlega ścisłym regulacjom prawnym. Jednak są one szczególnie restrykcyjne i drobiazgowe dla firm działających w sektorze TSL. Czas pracy kierowców wymaga precyzyjnej rejestracji, a za działania niezgodne z przepisami przewoźnikowi grożą poważne konsekwencje finansowe. Jaki jest aktualny stan prawny w tej sprawie i kluczowe zasady? Jakie szkolenia czas pracy kierowców lub kurs rozliczanie czasu pracy kierowców warto rozważyć?
Rozliczanie czasu pracy kierowców – regulacje prawne
Kwestie związane z czasem pracy kierowców w Polsce są regulowane przez polskie i unijne prawo przewozowe. Co istotne, zasady te dotyczą zarówno ewidencjonowania i rozliczania czasu pracy osób realizujących zadania przewozowe w ramach umowy o pracę jak i innych form rozliczania – np. jako podwykonawca prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą. Kluczowe akty normatywne, z których zapisami należy się zapoznać w kontekście rozliczania czasu pracy kierowców, to:
- Ustawa z dn. 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz. U. Nr 92, poz. 879
- Rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r., w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniające Rozporządzenie Rady (EWG) nr 3821/85,
- Rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 r., w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym (jedynie w zakresie nie zmienionym przez Rozporządzenie 561),
- Akt prawa międzynarodowego - Umowa Europejska, dotycząca pracy załóg pojazdów wykonujących międzynarodowe przewozy drogowe (AETR) sporządzona w Genewie dnia 1 lipca 1970 r., a ratyfikowana przez Polskę dnia 30 sierpnia 1999 r. (Dz. U. z 1999 r. Nr 94, poz. 1087;).
- Kodeks pracy - na mocy art. 4 u.c.p.k., w zakresie nieuregulowanym tą ustawą, (Dz U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.).
Czas pracy kierowców - definicja
Wskazane powyżej regulacje prawne wyraźnie definiują, czym jest czas pracy kierowców. Warto wiedzieć, że jej zakres nie zamyka się wyłącznie w czasie, jaki pracownik spędza, prowadząc pojazd. Pozostałe czynności, które ustawodawca wlicza do okresu wykonywania przez niego obowiązków, to:
- załadunek i rozładunek towarów oraz nadzorowanie tych czynności,
- nadzór nad osobami wsiadającymi i wysiadającymi oraz pomaganie im przy tych czynnościach,
- czynności spedycyjne,
- codzienna obsługa pojazdu i przyczepy, w tym jego utrzymanie w czystości,
- wykonywanie zadań związanych z zabezpieczeniem pojazdu, ładunku oraz przewożonych pasażerów,
- formalności administracyjne,
- pozostawanie w gotowości w okresie oczekiwania na załadunek / rozładunek, których czas wykonania nie jest znany kierowcy przed rozpoczęciem pracy.
W czas pracy nie wlicza się natomiast:
- tzw. dyżurów – a więc czasu pozostawania „do dyspozycji”, o ile kierowca nie wykonał w tym czasie żadnej pracy,
- nieusprawiedliwionych postojów, których kierowca dokonał dla załatwienia własnych spraw,
- dobowego nieprzerwanego odpoczynku (musi wynieść min. 11 godzin),
- przerw w pracy, które wynikają z przerywanego czasu pracy (może trwać nie dłużej niż 6 godzin, gdy dobowy czas pracy kierowcy nie przekracza 7 godzin).
Należy również pamiętać, że do codziennej pracy kierowców zastosowanie mają również odpowiednie przepisy prawa pracy, w tym dotyczące wymiaru urlopu itp.
Ile może maksymalnie wynosić czas pracy kierowców?
Obowiązuje nadrzędna zasada wynikająca z kodeksu pracy, mówiąca o tym, że średni czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin w cyklu tygodniowym. Każda godzina powyżej tego limitu będzie traktowana jako nadliczbowa i musi być opłacana zgodnie z zasadami ogólnymi.
Jednak transport drogowy jest specyficzną branżą, w której trudno jest zachować 8-godzinny dzień pracy. Dlatego obowiązuje tu najczęściej równoważny system czasu pracy. Oznacza to, że rozliczanie czasu pracy kierowców następuje w cyklach, które wynoszą maksymalnie 3-4 miesiące.
Jakie przerwy obowiązują kierowców?
To jednak nie jedyne obostrzenia w branży TLS. Prawo przewozowe zakłada również, że:
- dobowa przerwa dla kierowcy musi wynosić minimum 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku,
- przy 9-godzinnym dniu pracy kierowcy przysługuje prawo do 30-minutowej przerwy po 6 godzinach,
- przy czasie pracy powyżej 9 godzin przerwa po 6 godzinach rozszerza się do 45 minut,
- kierowca w każdym tygodniu musi mieć minimum 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku (włączając w to 11-godzinną przerwę dobową) – w wyjątkowych sytuacjach może być on skrócony do 24 h.
Warto pamiętać, że czas pracy to nie to samo co czas prowadzenia pojazdu. Tu restrykcje są jeszcze ostrzejsze. I tak:
- dzienny czas prowadzenia pojazdu nie może przekroczyć 9 h, a kierowca jest zobowiązany do 45-minutowej przerwy w jeździe po 4,5 h (można ją podzielić na dwie krótsze – 15- i 30-minutową, w tej kolejności),
- tygodniowy czas jazdy nie może przekroczyć 56 godzin ani 90 godzin w ciągu 2 następujących po sobie tygodniach.
Jak zatem widać, z uwagi na szeroki zakres wymagań związanych z rozliczaniem czasu pracy, a także dokumentacją, zarządzający firmami z branży TLS, a także sami kierowcy powinni przejść kompleksowe szkolenia. Niesprostanie wymogom formalnym może obciążyć przedsiębiorstwo poważnymi karami finansowymi.
Czas pracy kierowców i tachografy — wybór szkolenia
Planowanie przewozów wymaga uwzględnienia zasad dotyczących pracy kierowców. Szkolenia z tego obszaru są przeznaczone m.in. dla osób układających harmonogramy, prowadzących ewidencję, rozliczających pracę oraz nadzorujących prawidłowość realizacji przewozów.
Zakres zajęć warto dopasować do obowiązków uczestnika. Dyspozytor potrzebuje przede wszystkim umiejętności planowania przejazdów z uwzględnieniem wymaganych przerw i odpoczynków. Osoba zajmująca się rozliczeniami szuka wiedzy o ewidencji, analizie danych oraz identyfikowaniu nieprawidłowości. Kierowca potrzebuje praktycznych wskazówek dotyczących rejestrowania aktywności i obsługi urządzenia.
Porównując programy, sprawdź, czy szkolenie wyjaśnia różnicę między czasem pracy a czasem prowadzenia pojazdu, obejmuje ćwiczenia na przykładach oraz odpowiada rodzajowi przewozów wykonywanych w firmie. Jeżeli celem jest nauka konkretnego oprogramowania do rozliczeń, upewnij się, że program zawiera pracę z tym narzędziem.
Oferta szkoleń z ewidencjonowania i rozliczania czasu pracy kierowców jest na szczęście dosyć rozwinięta. Szkolenia z czasu pracy kieroców organizowane są powszechnie w dużych miastach, takich jak Warszawa, Wrocław, Poznań, Kraków, Katowice, Lublin, Białymstok czy też Gdańsk. Przeciętny kurs rozliczanie czasu pracy kieroców trwa 16h, czyli 2 dni robocze, a jego cena oscyluje od 400 do 2600 zł za osobę. Coraz więcej szkoleń dotyczących czasu pracy kierowców realizowanych jest również na platformach szkoleniowych online, co umożliwia wzięcie udziału w zajęciach bez względu na miejsce zamieszkania czy zatrudnienia. Dostępne są również podstawowe kursy e-learningowe, w których uczestnik przechodzi uprzednio nagrane materiały szkoleniowe. Kursy tego typu dają możliwość wyboru czasu, miejsca i tempa realizacji programu kursu. Co więcej, kursy online charakteryzują się również atrakcyjnymi cenami.
Jakie zagadnienia omawiane są w programie szkolenia z czasu pracy kierowców?
- podstawy prawne i zmiany w prawie: Rozporządzenie 561/2006, Rozporządzenie 165/2014, Dyrektywa 2002/15/WE, Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 roku o czasie pracy kierowców, Ustawa z dnia 6 września 2001 roku o transporcie drogowym, Rozporządzenie 2020/1054 – Pakiet mobilności,
- podstawowe zagadnienia z zakresu czasu pracy kierowców: tachograf, dzienne i tygodniowe czasy pracy oraz jazdy, dzienne i tygodniowe odpoczynki, odpoczynki z promem/pociągiem, podwójna obsada,
- sankcje za naruszenie norm czasu pracy, opisywanie naruszeń, dobre i złe praktyki,
- tachografy samochodowe: analogowe, cyfrowe, obsługa tachografu analogowego, obsługa tachografu cyfrowego, najczęściej spotykane błędy wynikające z niewłaściwego użytkowania tachografu,
- kontrola czasu pracy kierowców: zasady i praktyka prowadzenia kontroli, prawa i obowiązki kontrolowanego i kontrolującego, obowiązki kontrolowanego w zakresie czasu pracy kierowców, najczęstsze błędy zwiększające wysokość nakładanych kar.
