CBAM to unijny mechanizm, który obejmuje import do Unii Europejskiej wybranych towarów z branż charakteryzujących się wysoką emisją CO₂. Od 2026 roku mechanizm działa już w okresie docelowym, co oznacza dla części importerów konkretne obowiązki związane m.in. z rejestracją, ustalaniem emisji wbudowanych, składaniem deklaracji oraz zakupem certyfikatów CBAM. Czym dokładnie jest CBAM? Kogo dotyczy? Jakie towary są nim objęte i jak sprawdzić, czy obowiązki dotyczą naszej firmy? Wyjaśniamy najważniejsze zasady CBAM, sposób raportowania i rozliczania emisji oraz podpowiadamy, gdzie znaleźć rejestr CBAM i aktualne informacje dotyczące przepisów.
CBAM – co to jest i na czym polega?
CBAM (ang. Carbon Border Adjustment Mechanism) to mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO₂. W Polsce często można spotkać się również z określeniami graniczny podatek węglowy lub cło węglowe, chociaż CBAM formalnie nie jest ani klasycznym podatkiem, ani cłem.
W uproszczeniu mechanizm powoduje, że przy imporcie określonych towarów spoza Unii Europejskiej uwzględniany jest ślad węglowy związany z ich produkcją. Importer objęty CBAM musi ustalić wielkość tzw. emisji wbudowanych w sprowadzane towary, wykazać je w deklaracji, a następnie rozliczyć odpowiednią liczbę certyfikatów CBAM.
Cena certyfikatów jest powiązana z cenami uprawnień do emisji w unijnym systemie EU ETS. Jeżeli odpowiednia cena za emisję CO₂ została już zapłacona w państwie, w którym wyprodukowano towar, może zostać uwzględniona przy rozliczeniu CBAM.
Firmy chcące poznać CBAM oraz zdobyć praktyczną wiedzę dotyczącą raportowania powinny zdecydować się na szkolenie CBAM, które w krótkim czasie pozwala zapoznać się z tematem oraz procedurami.
Dlaczego Unia Europejska wprowadziła CBAM?
Jednym z głównych powodów wprowadzenia CBAM jest ograniczenie tzw. ucieczki emisji (carbon leakage). Europejscy producenci ponoszą koszty związane z emisją gazów cieplarnianych w ramach EU ETS. Mogłoby to sprzyjać przenoszeniu wysokoemisyjnej produkcji poza UE lub zastępowaniu europejskich produktów importem z państw, w których regulacje klimatyczne są mniej restrykcyjne.
CBAM ma ograniczyć to zjawisko poprzez zbliżenie kosztu emisji zawartej w określonych towarach importowanych do kosztu ponoszonego przez producentów działających w UE.
Kogo dotyczy CBAM?
CBAM jest istotny przede wszystkim dla firm importujących do Unii Europejskiej towary objęte tym mechanizmem z państw trzecich. Nie oznacza to jednak, że każdy przedsiębiorca, który sprowadzi nawet niewielką ilość takiego towaru, automatycznie będzie podlegał wszystkim obowiązkom CBAM.
Od 2026 roku funkcjonuje próg 50 ton netto towarów CBAM w ciągu roku kalendarzowego. Co do zasady importerzy przekraczający ten próg muszą posiadać status upoważnionego zgłaszającego CBAM. Próg dotyczy łącznej masy importowanych towarów CBAM, a nie każdego ich rodzaju osobno. Szczególne zasady dotyczą energii elektrycznej i wodoru – w ich przypadku próg masowy 50 ton nie ma zastosowania.
Dlatego firma chcąca ustalić, czy CBAM jej dotyczy, powinna w pierwszej kolejności odpowiedzieć na trzy pytania:
- jakie towary importuje spoza UE,
- jakie są ich kody CN,
- jaka jest roczna wielkość importu towarów objętych CBAM.
Samo stwierdzenie, że przedsiębiorstwo np. importuje stal albo aluminium, nie zawsze wystarcza do prawidłowej oceny obowiązków.
Jakie towary są objęte CBAM?
CBAM koncentruje się obecnie na sektorach charakteryzujących się wysoką emisyjnością produkcji. Mechanizm obejmuje określone towary należące do sześciu głównych grup:
- żelazo i stal,
- aluminium,
- cement,
- nawozy,
- wodór,
- energia elektryczna.
Lista ta może jednak wprowadzać w błąd, jeśli potraktujemy ją zbyt ogólnie. CBAM nie obejmuje automatycznie każdego produktu zawierającego np. stal czy aluminium.
O tym, czy konkretny towar podlega CBAM, decyduje jego kod CN (Nomenklatury Scalonej). Szczegółowy wykaz kodów znajduje się w załączniku I do rozporządzenia CBAM. Firma importująca towary spoza UE powinna więc zweryfikować stosowane w odprawach celnych kody CN i porównać je z wykazem produktów objętych mechanizmem.
To jeden z najważniejszych kroków przy ustalaniu, czy przedsiębiorstwo ma obowiązki związane z CBAM.
Od kiedy obowiązuje CBAM i co zmieniło się w 2026 roku?
CBAM został wprowadzony etapami. Okres przejściowy trwał od 1 października 2023 roku do 31 grudnia 2025 roku. Importerzy byli wówczas zobowiązani przede wszystkim do raportowania informacji dotyczących importowanych towarów i związanych z nimi emisji. Nie musieli jeszcze kupować i umarzać certyfikatów CBAM.
Od 1 stycznia 2026 roku rozpoczął się okres docelowy CBAM. Mechanizm przestał więc mieć wyłącznie charakter sprawozdawczy. Importerzy objęci jego pełnymi obowiązkami muszą uzyskać status upoważnionego zgłaszającego CBAM, deklarować emisje związane z importowanymi towarami oraz rozliczać odpowiednią liczbę certyfikatów.
Pierwsza roczna deklaracja obejmie import dokonany w 2026 roku. Termin jej złożenia przypada na 30 września 2027 roku. Do tego terminu należy również umorzyć odpowiednią liczbę certyfikatów CBAM.
Jakie obowiązki CBAM ma importer?
Jeżeli firma ustali, że sprowadzane przez nią towary są objęte CBAM i podlega obowiązkom wynikającym z mechanizmu, musi przygotować się do kilku działań.
Jednym z podstawowych jest uzyskanie statusu upoważnionego zgłaszającego CBAM. To właśnie upoważniony zgłaszający może importować towary objęte pełnym mechanizmem CBAM oraz realizować związane z nim obowiązki.
Kolejnym zadaniem jest zebranie danych pozwalających ustalić emisje wbudowane w importowane produkty. W praktyce oznacza to konieczność uzyskiwania odpowiednich informacji od producentów i dostawców spoza UE. To istotna zmiana dla działów zakupów i importu – do ceny, parametrów produktu, warunków dostawy czy dokumentacji celnej dochodzą informacje dotyczące sposobu jego produkcji i związanych z nią emisji.
Importer musi następnie wykazać odpowiednie dane w rocznej deklaracji CBAM oraz rozliczyć wymaganą liczbę certyfikatów.
CBAM nie jest więc wyłącznie kolejnym obowiązkiem działu księgowego czy celnego. W większej organizacji jego prawidłowa obsługa może wymagać współpracy osób odpowiedzialnych za zakupy, import, cła, ESG, ochronę środowiska, finanse oraz compliance.
Jak wygląda raportowanie i rozliczenie CBAM?
Podstawą rozliczenia CBAM są emisje wbudowane, czyli emisje gazów cieplarnianych związane z produkcją importowanych towarów. Sposób ich ustalania zależy m.in. od rodzaju produktu i procesu produkcyjnego.
Importer może korzystać z wartości rzeczywistych, otrzymanych od producenta spoza UE, lub – w przypadkach przewidzianych przepisami – z wartości domyślnych określonych przez Komisję Europejską. W przypadku korzystania z rzeczywistych danych dotyczących emisji wymagane jest ich odpowiednie zweryfikowanie.
Na podstawie importu i przypisanych mu emisji określana jest liczba certyfikatów CBAM, które należy umorzyć. Jeden certyfikat odpowiada jednej tonie ekwiwalentu CO₂.
Cena certyfikatu jest związana z ceną uprawnień w systemie EU ETS. Dla emisji związanych z importem w 2026 roku Komisja ustala ceny kwartalnie, natomiast od 2027 roku mają być ustalane co tydzień. Przykładowo cena certyfikatu dla I kwartału 2026 roku wyniosła 75,36 euro, a dla II kwartału – 75,28 euro.
Warto więc pamiętać, że koszt CBAM nie jest stałą opłatą przypisaną np. do tony importowanej stali. Zależy m.in. od wielkości emisji związanych z produkcją danego towaru oraz cen uprawnień EU ETS.
Rejestr CBAM, logowanie i KOBiZE
Realizacja obowiązków odbywa się przy wykorzystaniu Rejestru CBAM prowadzonego przez Komisję Europejską. W Polsce dostęp do niego powiązany jest z platformą PUESC.
Przy logowaniu do rejestru należy wybrać „Domenę celną” oraz Polskę jako kraj uwierzytelnienia. Dostęp wymaga posiadania odpowiedniego uprawnienia w PUESC.
Rejestr CBAM – informacje i instrukcje KOBiZE
Warto przy tym rozróżnić kilka instytucji. KOBiZE (Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami) udziela informacji merytorycznych dotyczących m.in. zakresu CBAM, sprawozdawczości i certyfikatów. Nie odpowiada natomiast za przyznawanie statusu upoważnionego zgłaszającego ani za problemy związane z rejestracją i uprawnieniami w PUESC. Wiedzę dotyczącą funkcjonowania KOBiZE pozwalają zdobyć kursy i szkolenia KOBiZE.
Gdzie znaleźć przepisy i aktualne informacje o CBAM?
Podstawowym aktem prawnym jest Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956 z 10 maja 2023 r. ustanawiające mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO₂. Rozporządzenie było następnie zmieniane i uzupełniane aktami wykonawczymi określającymi bardziej szczegółowe zasady działania CBAM.
W praktyce nie warto jednak opierać się wyłącznie na pierwotnej wersji rozporządzenia ani na starszych poradnikach znalezionych w Internecie. Zasady CBAM zmieniały się przed rozpoczęciem okresu docelowego, dlatego najlepiej korzystać z aktualnych informacji publikowanych przez Komisję Europejską, KOBiZE oraz PUESC.
Aktualne przepisy i wytyczne dotyczące CBAM – Komisja Europejska
CBAM w praktyce – od czego zacząć?
Jeżeli firma importuje towary spoza Unii Europejskiej, przygotowanie do CBAM warto zacząć nie od studiowania całego rozporządzenia, lecz od sprawdzenia własnego importu.
Najpierw należy ustalić, czy kody CN sprowadzanych produktów znajdują się na liście towarów objętych CBAM. Następnie warto określić ich roczny wolumen i sprawdzić, czy firma przekracza próg powodujący powstanie obowiązków.
Jeżeli CBAM ma zastosowanie, kolejnym krokiem jest ustalenie, kto w organizacji będzie odpowiadał za realizację obowiązków, uzyskanie wymaganych uprawnień oraz zorganizowanie procesu pozyskiwania danych o emisjach od zagranicznych producentów.
Nie warto zostawiać tej ostatniej kwestii na moment składania deklaracji. Uzyskanie prawidłowych danych emisyjnych może wymagać współpracy z dostawcami i producentami, którzy sami muszą wiedzieć, jakie informacje przygotować i według jakiej metodologii je obliczyć.
Najczęściej zadawane pytania o CBAM
Czym jest CBAM?
CBAM to unijny mechanizm nakładający cenę na emisje CO₂ związane z produkcją wybranych towarów importowanych do Unii Europejskiej. Ma on zbliżyć koszt emisji związanych z importem do kosztu ponoszonego przez producentów objętych europejskim systemem EU ETS.
Na czym polega CBAM?
Importer objęty CBAM ustala emisje wbudowane w sprowadzane towary, wykazuje je w deklaracji i rozlicza odpowiednią liczbę certyfikatów CBAM. Cena certyfikatów jest powiązana z ceną uprawnień do emisji w systemie EU ETS.
Jakie towary są objęte CBAM?
CBAM obejmuje wybrane towary z sektorów: żelaza i stali, aluminium, cementu, nawozów, wodoru oraz energii elektrycznej. O tym, czy konkretny produkt podlega CBAM, należy jednak decydować na podstawie jego kodu CN, a nie wyłącznie nazwy lub materiału, z którego został wykonany.
Od kiedy obowiązuje CBAM?
Okres przejściowy CBAM rozpoczął się 1 października 2023 roku i trwał do końca 2025 roku. Od 1 stycznia 2026 roku obowiązuje docelowy system CBAM, obejmujący również finansowe rozliczenie emisji poprzez certyfikaty CBAM.
Czy CBAM to podatek?
CBAM bywa określany jako graniczny podatek węglowy lub cło węglowe, ale z prawnego punktu widzenia jest odrębnym mechanizmem. Obciążenie wynika z obowiązku zakupu i umarzania certyfikatów odpowiadających emisjom wbudowanym w importowane towary.
Czy CBAM dotyczy małych importerów?
W przypadku większości towarów zastosowanie ma roczny próg 50 ton netto. Importer pozostający poniżej niego jest co do zasady zwolniony z obowiązków CBAM. Próg ten nie obejmuje jednak importu energii elektrycznej i wodoru.
Posiadam wieloletnie doświadczenie redaktorskie w obszarach prawa, zarządzania strategicznego, kontroli jakości oraz ochrony środowiska. Skupiam się głównie na wyzwaniach branż takich jak budownictwo, przemysł i produkcja, motoryzacja oraz TSL. W swoich artykułach staram się w sposób prosty pisać o nawet najbardziej złożonych kwestiach, które mają wpływ na działanie firm w powyższych sektorach i obszarach.
